همفکران فناوری شریف
۱مقدمه
پروژهٔ mBridge یک پلتفرم مشترک برای پول دیجیتال بانک مرکزی (CBDC) چندکشوری است که هدفش سریع‌تر، ارزان‌تر و ساده‌تر کردن پرداخت‌های فرامرزی است. بانک‌های مرکزی چین، هنگ‌کنگ، تایلند و امارات از اعضای اصلی آن بودند و بانک مرکزی عربستان سعودی در ۲۰۲۴ به آن پیوست.
۲بررسی موضوع
ایدهٔ اصلی این است که بانک‌های تجاری کشورهای مختلف بتوانند روی یک دفتر کل مشترک، مستقیماً و به‌صورت آنی با پول بانک مرکزی تسویه کنند، به‌جای عبور از زنجیرهٔ طولانی بانک‌های کارگزار.
این پروژه در ۲۰۲۴ به مرحلهٔ «حداقل محصول قابل‌عرضه» رسید و BIS پس از آن اعلام کرد از پروژه خارج می‌شود و ادامهٔ آن را به بانک‌های مرکزی عضو می‌سپارد.
معماری mBridge بر پایهٔ یک دفتر کل توزیع‌شدهٔ مشترک طراحی شده است که در آن، هر بانک مرکزی پول دیجیتال ملی خود را صادر می‌کند و بانک‌های تجاری مجاز می‌توانند مستقیماً روی همین پلتفرم با یکدیگر تراکنش انجام دهند. در نتیجه، نیاز به زنجیرهٔ طولانی بانک‌های کارگزار کاهش می‌یابد و تسویه به‌صورت تقریباً آنی و هم‌زمان در هر دو سو انجام می‌شود.
در مرحلهٔ آزمایشی سال ۲۰۲۲، ده‌ها بانک تجاری از کشورهای عضو، تراکنش‌هایی واقعی به ارزش بیش از ۲۲ میلیون دلار روی این پلتفرم انجام دادند و نتایج، کاهش محسوس زمان و هزینهٔ تسویه را نشان داد. پروژه در سال ۲۰۲۴ به مرحلهٔ «حداقل محصول قابل ارائه» رسید و بانک مرکزی عربستان سعودی نیز به جمع اعضای کامل پیوست.
در اکتبر ۲۰۲۴، بانک تسویهٔ بین‌المللی اعلام کرد که از این پروژه کنار می‌رود و مدیریت آن را به بانک‌های مرکزی عضو واگذار می‌کند. BIS توضیح داد که این تصمیم با هدف تمرکز بر پروژه‌های پژوهشی دیگر گرفته شده و پلتفرم آماده است تا توسط خود اعضا ادامه یابد. این تحول، بحث‌هایی دربارهٔ ابعاد ژئوپلیتیک پرداخت‌های فرامرزی نیز به همراه داشت.
درس اصلی mBridge برای سایر کشورها این است که پول دیجیتال بانک مرکزی، بیشترین ارزش افزوده را نه لزوماً در پرداخت‌های داخلی، بلکه در پرداخت‌های فرامرزی دارد؛ جایی که ناکارآمدی‌های نظام فعلی بیشتر است. با این حال، موفقیت چنین طرحی به حل مسائل پیچیدهٔ حاکمیت داده، چارچوب حقوقی مشترک و اعتماد میان بانک‌های مرکزی وابسته است.
۳جمع‌بندی
از منظر فنی، mBridge نشان داد که پلتفرم مشترک می‌تواند الزامات متفاوت حقوقی و نظارتی هر کشور را از طریق «قواعد قابل تنظیم» در خود جای دهد؛ برای مثال، هر بانک مرکزی بر پول دیجیتال ملی خود کنترل کامل دارد، سقف‌ها و قواعد انطباق ویژهٔ خود را اعمال می‌کند و به داده‌های تراکنش‌های مرتبط با پول ملی خود دسترسی دارد. این طراحی چندحاکمیتی، یکی از دستاوردهای مهم پروژه است. در عین حال، پرسش‌هایی دربارهٔ مقیاس‌پذیری در حجم بالا، مدیریت ریسک نقدینگی در زمان تسویهٔ آنی و سازگاری با سامانه‌های پرداخت موجود همچنان باز است. برای سیاست‌گذاران ایرانی، دنبال کردن نتایج این پروژه و پروژه‌های مشابه، اطلاعات ارزشمندی برای طراحی کاربردهای فرامرزی ریال دیجیتال در تعامل با شرکای تجاری منطقه فراهم می‌کند.
منابع
