همفکران فناوری شریف
۱مقدمه
بسیاری از کشورها سامانهٔ پرداخت فوری داخلی دارند، اما اتصال دوبه‌دوی آن‌ها به یکدیگر پرهزینه و کند است. مرکز نوآوری BIS در پروژهٔ نکسوس (Nexus) پیشنهاد می‌کند هر سامانه فقط یک بار به یک شبکهٔ مشترک وصل شود و از آن طریق به همهٔ کشورهای عضو دسترسی پیدا کند.
۲بررسی موضوع
هدف نکسوس این است که پرداخت فرامرزی برای کاربر نهایی تقریباً به سادگی پرداخت داخلی شود: سریع، با هزینهٔ شفاف و با نمایش نرخ تبدیل پیش از ارسال.
این پروژه پس از مرحلهٔ آزمایشی به سمت اجرا رفته و بانک‌های مرکزی چند کشور آسیایی برای عملیاتی کردن آن همکاری می‌کنند. نکسوس نمونه‌ای از اهداف نقشهٔ راه G20 برای پرداخت‌های فرامرزی ارزان‌تر و سریع‌تر است.
مزیت اصلی این رویکرد، کاهش تعداد اتصال‌هاست. اگر ۶۰ کشور بخواهند سامانه‌های پرداخت فوری خود را دوبه‌دو به هم وصل کنند، به بیش از ۱۷۰۰ اتصال جداگانه نیاز دارند که هر یک مذاکرات حقوقی، فنی و تجاری جداگانه می‌طلبد. در مدل نکسوس، هر کشور تنها یک بار به شبکهٔ مشترک وصل می‌شود و از آن طریق به همهٔ اعضای دیگر دسترسی می‌یابد.
در طراحی نکسوس، نقش‌های مشخصی تعریف شده است: سامانه‌های پرداخت فوری ملی، بانک‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات پرداخت، و «ارائه‌دهندگان تبدیل ارز» که نرخ تبدیل را پیش از پرداخت به‌صورت رقابتی اعلام می‌کنند. فرستنده پیش از تأیید، مبلغ دقیق دریافتی و همهٔ هزینه‌ها را می‌بیند؛ همان شفافیتی که نقشهٔ راه گروه ۲۰ هدف گرفته است.
در مرحلهٔ سوم پروژه، بانک‌های مرکزی هند، مالزی، فیلیپین، سنگاپور و تایلند برای آماده‌سازی اتصال واقعی سامانه‌های خود با BIS همکاری کردند و قرار است این شبکه توسط نهادی مستقل که خود کشورهای عضو ایجاد می‌کنند، اداره شود. این گذار از پروژهٔ پژوهشی به زیرساخت عملیاتی، گام مهمی در عملی شدن ایده است.
چالش‌های باقی‌مانده شامل هماهنگی الزامات مبارزه با پول‌شویی و تحریم میان کشورها، مدیریت خطر پرداخت‌های اشتباه یا کلاهبرداری در پرداخت‌های غیرقابل‌برگشت، و تعیین سازوکار حل اختلاف است. با این حال، نکسوس الگویی عملی نشان می‌دهد که چگونه زیرساخت‌های ملی موجود می‌توانند بدون نیاز به ارز یا پلتفرم جدید، به شبکه‌ای جهانی تبدیل شوند.
۳جمع‌بندی
برای کشورهایی که سامانهٔ پرداخت فوری ملی دارند، نکسوس پیام روشنی دارد: سرمایه‌گذاری در زیرساخت پرداخت داخلی، علاوه بر منافع ملی، می‌تواند پایه‌ای برای پرداخت‌های فرامرزی کارآمد باشد، به شرط آنکه این زیرساخت بر استانداردهای بین‌المللی مانند ISO 20022 استوار باشد و از ابتدا با قابلیت اتصال طراحی شود. همچنین تجربهٔ نکسوس نشان می‌دهد که چالش‌های اصلی پرداخت فرامرزی بیشتر حقوقی، نظارتی و نهادی‌اند تا فنی؛ بنابراین موفقیت چنین شبکه‌هایی به همکاری عمیق بانک‌های مرکزی، توافق بر سر قواعد مشترک و اعتماد متقابل وابسته است. برای کسب‌وکارهای منطقه، این تحول در آینده می‌تواند پرداخت به شرکای تجاری خارجی را به سادگی یک انتقال داخلی کند.
منابع
